Myślisz, że zaburzenia snu to nic poważnego? Zobacz jak bardzo się mylisz!
Sen według słownika PWN to: „stan fizjologiczny, umożliwiający organizmowi wypoczynek i odbudowę sprawności roboczej wszystkich narządów.” Niemieckie słowo schlaf jest pochodzenia starogermańskiego i jest związane z czasownikiem schlafen (spać). Shlafen pierwotnie oznaczało tyle co, zwiotczeć, stać się słabym.
Sen często określany jest mianem brata śmierci. Bezruch śpiącego człowieka oraz bezbronność wobec otaczającego świata może budzić lęk. Głęboki sen można pomylić ze śmiercią. Do niedawna wielu uczonych twierdziło, iż sen jest to obiekt mało wdzięczny do badania, gdyż w przeciwieństwie do stanu czuwania, trudno go śledzić. Współcześnie na całym świecie bada się czynność bioelektryczną mózgu, a zapis tej czynności przyjął nazwę elektroencefalogramu (EEG).
Cykl snu można podzielić na dwie fazy (naprzemiennie występujących):
-sen o szybkich ruchach gałek ocznych. Twórcą współczesnych badań jest Nathaniel Kleitman;
-sen o wolnych ruchach gałek (NREM- non-rapid eye movement). Inne nazwy to sen głęboki, wielofalowy.
Czas trwania cyklu wynosi około 90-ciu minut. Cykliczność ta jest typowa i pojawia się u wielu innych gatunków.
W ciągu całego życia człowiek przeciętnie przesypia 20-25 lat. Mimo to naukowcy nadal nie wiedzą po co są sny.
Długość snu jest w dużej mierze zależna od wieku.
Niemowlę spędza we śnie prawie 2/3 doby. Co kilka godzin budzi się, spożywa pokarm i znów zasypia. Okres ten trwa jednak niezbyt długo. Już trzymiesięczne dziecko jest w stanie przespać całą noc. Półroczne dziecko śpi jeszcze 12 godzin na dobę, ale również są dłuższe okresy czuwania.
Z wiekiem zapotrzebowanie na sen jest mniejsze.
W wieku przedszkolnym dziecko sypia najczęściej po południu, ale już dziecko siedmioletnie jest aktywne przez cały dzień. Warto zwrócić uwagę, iż wielofazowy sen noworodka w ciągu pierwszych sześciu lat życia zmienia się w jednofazowy sen dorosłego człowieka. Nie jest to jednak regułą, gdyż w niektórych rejonach Europy (głównie w południowej części) ludzie przesypiają skwarne godziny, a gdy wieczorem temperatura spada, wypoczęci bawią się lub pracują. Taki styl życia jest zgoła odmienny od zasad obowiązujących m.in. w środkowej i północnej Europie.
Zatem warunki klimatyczne mogą przyczynić się do dwufazowego snu ludzi dorosłych.
Ludzie w podeszłym wieku również śpią dwa razy dziennie w naszym kręgu kulturowym. Drzemka w ciągu dnia skraca sen nocny. Nie jest wiadomo czy całkowita ilość snu na dobę zmienia się na starość. Budzenie się w nocy, ale także drzemki w dzień przypominają rytm występujący we wcześniejszym dzieciństwie.
W miarę starzenia, zaburzenia snu nasilają się. Ludzie w podeszłym wieku często budzą się w nocy, chodzą do toalety, pomimo to wstają nad ranem wypoczęci. Nie oznacza to jednak, że starzy ludzie dobrze śpią. Jest wręcz przeciwnie, większość skarży się na bezsenność. Wiele ludzi ze względu na swoje zaburzenia używa środków nasennych.
Od dawna zachwala się wczesne chodzenie spać i wczesne wstawanie. W dawnych czasach czuwanie do późnej nocy oraz wstawanie po południu uchodziło za rzecz naganną. Dawniej wczesne udawanie się na spoczynek zalecano nie tylko ze względów zdrowotnych, ale także moralnych. Wśród zwolenników wczesnego wstawania jest Georg Alfred Tienes, który pisał: „ranek jest to najlepsza i najbardziej stosowna pora na pracę, gdyż rankiem człowiek jest odświeżony, pełen nowych sił, umysł ma bardziej giętki, zmysły bardziej wrażliwe, jak gdyby na nowo się narodził.” Zupełnym przeciwieństwem jest tzw. „mruk poranny”. Człowiek taki chodzi długo rozespany, zmęczony, bardzo mało je na śniadanie, cały ranek i przedpołudnie jest w kiepskiej formie. W miarę upływu godzin samopoczucie stopniowo poprawia się, wraca energia. Najlepszą porą na pracę jest wieczór, a czuwać mogą do białego rana. „Mruk poranny” często określany jest jako typ wieczorny. Natomiast człowiek typu rannego budzi się sam, wstaje bez najmniejszego wysiłku, natychmiast jest wypoczęty, jego samopoczucie jest największe w godzinach przedpołudniowych. W miarę upływu godzin samopoczucie u tych osób maleje, zmęczenie narasta. Nie jest wiadomo, dlaczego jedni są sprawni wyłącznie rano, a inni wieczorem. Badacze nie wiedzą nadal, na ile to zjawisko jest uwarunkowane genetycznie, a na ile zależne od wytworzonych w ciągu dnia nawyków.
Dobowe zapotrzebowanie na sen jest cechą indywidualną każdego człowieka. Jednym ludziom do całkowitej regeneracji potrzeba zaledwie kilka godzin snu, niektórym zaś nawet 10-14 godzin na dobę. Podczas krótkiego snu przyspieszone są procesy odnowy. Każdy śpi różną ilość godzin w ciągu doby. Inaczej śpimy w dzień wolny od obowiązków, na wakacjach, a zupełnie inaczej przed egzaminem, przed i po ciężkim dniu. Ważną rolę odgrywają czynniki wewnętrzne. Człowiek, któremu dobrze się wiedzie potrzebuje mniej snu, niż ten, który jest w gorszym stanie. Każdy z nas czasem śpi długo, a czasem cierpi na bezsenność.
Myślisz, że zaburzenia snu to nic poważnego? Zaburzenia snu i czuwania.
Najczęstszą chorobą związaną z zaburzeniami snu i czuwania jest bezsenność (łac. insomnia). Najbardziej znaną postacią choroby jest trudność w zasypianiu, pomimo leżenia nawet kilku godzin w łóżku. Zdrowy człowiek zasypia po kilku minutach, natomiast chory na bezsenność ma z tym problem, przewracając się z boku na bok. Inną formą zaburzeń jest częste budzenie się w nocy (sen jest zbyt płytki). Chory budzi się w nocy, po czym po chwili znowu zasypia, może też leżeć bezsennie i przez dłuższy czas. Ostatnią postacią bezsenności jest zbyt wczesne wstawanie. Pacjent budzi się przykładowo o czwartej nad ranem i nie może już zasnąć.
Przyczyn bezsenności jest kilka:
• zmartwienia, stres;
• radosne przeżycia również mogą przyczynić się do zakłócenia snu;
• w wielu chorobach sen jest zaburzony m.in. przez kaszel i duszność;
• czynniki zewnętrzne jak zgiełk wielkiego miasta, hałas uliczny;
• zmiana pogody;
• nocleg w obcym miejscu;
• wysiłek fizyczny oraz praca umysłowa w godzinach wieczornych;
• ciężkostrawne posiłki, alkohol, kawa i nikotyna;
• choroba psychiczna.
Bezsenność niesie za sobą wiele powikłań. Człowiek stale jest zmęczony, bez nastroju (duże wahania), występują trudności w koncentracji, zaburzenia pamięci, senność w ciągu dnia.
„Bezsenność można niekiedy opanować przestrzegając zasad higieny snu. Są one następujące:
a)pora spoczynku musi być stała;
b)godziny wieczorne należy przeznaczać na rozrywkę i wypoczynek;
c)nie wolno sypiać w dzień, jeśli chce się uniknąć bezsenności w nocy;
d)zakazane są: kofeina, nikotyna, i alkohol;
e) należy sypiać w odpowiednich warunkach.”
Stosowanie się do powyższych reguł może załagodzić bezsenność. Jeżeli ktoś nie może spać w nocy, nie powinien leżeć bezczynnie w łóżku, lecz się czymś zająć. Ważne jest aby chory zdobył się na samodzielność, nie liczył tylko na pomoc z zewnątrz. Istnieje również leczenie farmakologiczne, pozbawiające chorego inicjatywy. Chory nie wysila się już na szukaniu przyczyn swojej bezsenności. Każde leczenie farmakologiczne ma objawy uboczne. Ludzie cierpiący nie wyobrażają sobie snu bez leków. Środki nasenne należy potraktować jako przejściową konieczność, po czym należy skupić się na szukaniu przyczyn choroby.
Zaburzenia snu-lunatyzm
Kolejnym zaburzeniem snu jest somnambulizm potocznie nazywany lunatyzmem. Objawy somnambulizmu mogą mieć różny charakter. W krótkotrwałym napadzie chory może siedzieć na łóżku, wymawiać parę niezrozumiałych słów, po czym ponownie się kłaść. Podczas długiego napadu, chory może chodzić po pokoju. Oczy chorego zazwyczaj są otwarte, mimika uboga. Somnambulizm pojawia się często w okresie dzieciństwa, z wiekiem zanika. Gdy występuje regularnie u dorosłych jest już chorobą. Zaburzenie to jest przeciwieństwem do marzeń sennych. Lunatyk porusza się nieomal jak człowiek przytomny, mimo iż znajduje się w stanie pomrocznym. Somnambulizm nie pozostawia wspomnień, po przebudzeniu chory nic nie pamięta.
Następną chorobą jest narkolepsja i nadmierna senność. Narkolepsja jest zaburzeniem związanym z napadami snu podczas dnia. Nie jest to choroba zbyt częsta jednak liczba chorych stale wzrasta (najwięcej przypadków zachorowań występuje w Stanach Zjednoczonych). Powszechnie uważa się, że spowodowana jest czynnikami genetycznymi. Niezwyciężona senność, która może występować kilka razy dziennie jest głównym objawem. Po krótkim śnie człowiek budzi się wypoczęty. Nie tylko zaburzone jest czuwanie, ale także sen nocny, który może być rozbity, z częstymi przebudzeniami. Napady snu mogą występować nawet w najbardziej zaskakujących momentach: w czasie jedzenia, jazdy na rowerze. Narkolepsji często towarzyszą inne objawy m.in. katapleksja czyli „napadowy spadek napięcia mięśniowego, wyzwalany przez silne przeżycia, jak gniew, lęk, radość.” Innym objawem może być tzw. porażenie przydenne. Chory nie jest w stanie ruszyć się podczas zasypiania lub budzenia, jest w tym czasie sparaliżowany (najczęściej trwa to kilka sekund lub minut). Obecny przy tym jest często silny lęk.
Powszechnym zaburzeniem snu jest chrapanie. Może być objawem chorób:
a) górnych dróg oddechowych;
b) przeziębienia;
c) schorzeń alergicznych;
d) zapalenia zatok przynosowych.
Na przełomie lat wykryto, iż chrapanie jest przyczyną poważnego schorzenia tzw. bezdechów podczas snu. Bezdechy mogą występować kilkaset razy w ciągu nocy. Najczęściej bezdech trwa kilka sekund, w skrajnych przypadkach do dwóch minut. W trakcie bezdechu chory jest niespokojny, ale się nie budzi. Gdy oddech powróci, rozlega się głośne chrapanie. Najczęściej chorują mężczyźni z nadwagą (u kobiet schorzenie występuje rzadziej). „Bezdechy spowodowane są zamknięciem górnych dróg oddechowych, wskutek nadmiernego spadku napięcia mięśniowego i uniemożliwienia wdechu. Przyczyna schorzenia jest nieznana, przypuszcza się, że ma ono podłoże genetyczne.” Bezdechy podczas snu mogą mieć dwojaki charakter. W większości przypadków pacjent boryka się ze wzmożoną sennością. Dalszym etapem zaburzeń są powikłania układu krążenia. „Konsekwencjami nieleczonego bezdechu mogą być liczne schorzenia ogólnoustrojowe (…) mogą być przyczyną lub nasilać objawy już istniejących chorób: nadciśnienia tętniczego, nadciśnienia płucnego, choroby niedokrwiennej serca, zaburzenia rytmu serca, niewydolności serca, zaburzeń krążenia mózgowego, nietolerancji glukozy, cukrzycy, zespołu metabolicznego.”
Źródłó:
A Borbely „Tajemnice snu” PWN Warszawa 1990
Zaburzenia snu w sposób istotny wpływają na funkcjonowanie naszego organizmu. Człowiek niewyspany pozbawiony jest energii, nerwowo reaguje na trudny dnia codziennego. Osobiście wielką uwagę przykładam do prawidłowej higieny snu. Podstawą jest odpowiednio dobrany materac, temperatura powietrza, stała pora snu.